ملا أحمد النراقي
45
رسائل ومسائل ( فارسي )
دوّم : اين كه غرض از اين كلام اقرار گرفتن باشد از طايفه ء نصارى كه به خدايى عيسى [ قائلند ] بر بندگى او ، بيان آن اين است كه چون نصارى به گمان فاسد خود عيسى را خدا مىدانستند چنان مىدانستند كه او عبادت وبندگى نمىكند ، چه عبادت وبندگى با مرتبه ء الوهيّت منافات دارد ، پس حضرت رسول ( صلَّى الله عليه وآله ) يا امير المؤمنين در خصوص نصارى اين كلام را فرمودند ، وايشان وحشت كرده گفتند كه : طاعت وعبادت احدى مثل عيسى نبوده ، ولحظه اى از او تمرّد وسركشى به ظهور نرسيده ، و به همين اقرار قول ايشان به الوهيّت عيسى باطل مىشود ، چه اگر او خداى بودى طاعت وعبادت نكردى ، ونظير اين را صدوق ( قدّس سرّه ) در كتاب عيون اخبار الرضا ( عليه السّلام ) در مناظره ء حضرت امام رضا ( عليه السّلام ) با اهل ملل ذكر كرده است ، و روايت كرده كه آن حضرت به جاثليق فرمودند كه : ما از براى عيسى هيچ عيبى نمىبينيم و هيچ نقصى نداشته مگر اين كه قليل العبادة بوده ، جاثليق گفت : اى عجب از غفلت تو از بسيارى عبادت عيسى ، با وجود اين كه عبادت او چنان وچنان بوده ، حضرت فرمود : عبادت چه شخص را مىكرد ، اگر خود خدا بود هم چنان كه گمان شما است ؟ جاثليق حيران ماند كه چه جواب گويد . سوّم : اين كه شكَّى نيست كه افضليّت و بلندى مرتبه ء هر كسى نيست مگر به جهت افزونى طاعت وعبادت خدا ، پس هر كه اطاعت وعبادت او بيشتر است مرتبه ء او بالاتر ، و در نزد خدا افضل است ، و هر كه اطاعت او كمتر ، رتبه ء او پستتر است ، وشكَّى نيست كه مرتبه ء عيسى به مراتب شتّى از مرتبه ء ارجمند سيّد انبياء ومرسلين و حضرت خاتم النبيّين پستتر بوده ، و اين نيست مگر به جهت اين كه در مرتبه ء اطاعت الهيّه از او ناقصتر بوده ، وشكَّى نيست كه هر كه در مرتبه اى از طاعت نقصانى دارد در آن مرتبه از طاعت بيرون رفته وتمرّد كرده ، پس حضرت مىفرمايد كه : اگر اين نبود كه عيسى في الجمله از اطاعت تمرّد كرده ، و اگر اصلًا تمرّد نمىكرد مرتبه ء او ناقصتر از مرتبه ء خاتم انبياء نمىبود ، بلكه بالاتر مىبود ، چه خاتم انبياء نيز اعتراف به عجز از اطاعت الهيّه كما هو حقّه مىنمود ، و اگر رتبه ء عيسى بالاتر مىبود ، پس دين او منسوخ نمىشد ، چه به عقل و نقل ثابت است كه دين اعلى به اسفل منسوخ نمىشود ، ومخفى نماند كه در بعض نسخ : لكنتم على دينه ، به نظر رسيده ، و بنا بر اين توجيه اوّل وسوّم انسب خواهد بود نه دوّم . والله العالم .